Forum Romanum

Najstarszy plac miejski w Rzymie, otoczony sześcioma z siedmiu wzgórz: Kapitolem, Palatynem, Celiusem, Eskwilinem, Wiminałem i Kwirynałem. Główny polityczny, religijny i towarzyski ośrodek starożytnego Rzymu, miejsce odbywania najważniejszych uroczystości publicznych.

Powstanie

Tzw. teoria Gjerstada wypracowana w 1968 zakładała, że pierwotnie (w VII w. p.n.e.) na tym terenie znajdowała się osada składająca się z domów na palach. Po wybudowaniu kanału odwadniającego Cloaca Maxima, osuszeniu terenu, utwardzeniu powierzchni, obszar ten stał się miejscem zgromadzeń obywateli. Inicjatorem wybudowania forum miał być Tarkwiniusz Pyszny. Przy powstałym w VI w. p.n.e. placu miano potem wznieść szereg ważnych budynków: Kurię, mównicę (Rostra), świątynię Westy i dom westalek, świątynie Saturna, Dioskurów, Zgody i siedzibę najwyższego kapłana – budynek Regii, archiwum (Tabularium).

Ostatnie badania archeologiczne terenu forum przeprowadzone w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku zaprzeczyły teorii Gjerstada. Wykazano, że do trzeciej ćwierci VIII w. p.n.e. na terenie Forum Romanum znajdowało się zwykłe bagno zasilane potokiem płynącym wzdłuż późniejszej Via Sacra. Stanowiło ono naturalną granicę pomiędzy znajdującymi się na wzgórzach osadami, tzw. palatyńsko-eskwilińską i kapitolińsko-kwirynalską. Bagno osuszono, a powierzchnię utwardzono w latach dwudziestych VIII wieku p.n.e. (729-720 p.n.e.), co zgadza się w zasadzie z przekazanym przez rzymskich historyków czasem zjednoczenia Rzymu Romulusa z okoliczną osadą sabińską Tytusa Tacjusza. Przyjmuje się, że w tym właśnie okresie nastąpiło połączenie osady palatyńskiej z kwirynalską w jeden organizm polityczny, którego centrum stanowiło właśnie nowo osuszone Forum Romanum. Nigdy natomiast nie było tam domów na palach, jak twierdził Gjerstad. 

Circus Maximus

Najstarszy i największy cyrk starożytnego Rzymu. Był usytuowany pomiędzy wzgórzami Palatynu i Awentynu. Jego początki wiążą się z panowaniem Tarkwiniusza Starego. Od VI w. p.n.e. do IV w. cyrk wielokrotnie rozbudowywano i przebudowywano. W ostatecznym kształcie mieścił widownię na 250 000 osób i miał wymiary 544 x 129 m. Rozgrywano w nim przede wszystkim wyścigi rydwanów, ale nie tylko, np. Juliusz Cezar urządzał także polowania.

Najstarszą częścią cyrku są pozostałości fundamentów drewnianego budynku stajni (carceres), pochodzące z 329 p.n.e. Budynek został zastąpiony murowaną budowlą w 174 p.n.e. W tym samym roku na spinie ustawiono 7 jaj informujących o rozgrywanym podczas zawodów okrążeniu. Na polecenie Agryppy, w 33 p.n.e. na spinie ustawiono 7 figurek delfinów, a za czasów Nerona pośrodku spiny umieszczono fontannę w kształcie delfinów.

W 194 p.n.e. dobudowano miejsca na widowni przeznaczone dla senatorów. Za panowania Augusta dodano lożę dla cesarza (pulvinar) oraz ustawiono obelisk o wysokości 23,7 m przywieziony z Heliopolis (obelisk został przeniesiony w 1587 r. na polecenie papieża Sykstusa V na Plac del Popolo.) W 36 r. cyrk spłonął. Odbudowany został przez cesarza Klaudiusza. Po raz drugi zniszczony przez pożar w 64 r. został odbudowany na polecenie Nerona. Kolejny pożar miał miejsce za panowania Domicjana. Odbudowa została zakończona dopiero w 104 r. przez Trajana. W tym okresie budowla miała długość ok. 600 m i szerokość ok. 200 m. Podczas panowania Antoninusa Piusa miała miejsce katastrofa, w wyniku której część budowli zawaliła się. Po odbudowie dokonano kolejnych modyfikacji: Karakalla – poszerzył bramę, Aurelian – postawił na spinie świątynię słońca, Konstantyn Wielki– dodał dodatkowe portyki i ozdobił budynek złotymi kolumnami, Konstancjusz II ustawił na spinie obelisk o wysokości 32,5 m przywieziony z Teb (obelisk od 1587 r. stoi na Placu św. Jana na Lateranie).

Ostatnie igrzyska w cyrku zostały rozegrane w 550 r.

Obecnie na powierzchni nie ma zachowanych pozostałości cyrku, tylko wyniesienie terenu nad gruzami dawnego cyrku ukazuje obszar, który zajmowały jego zabudowania.

Koloseum w Rzymie.

Koloseum, oficjalnie w starożytności Amfiteatr Flawiuszów (łac. Amphitheatrum Flavium, Colosseum; wł. Colosseo) – amfiteatr w Rzymie, wzniesiony w latach 70-72 do 80 n.e. przez cesarzy z dynastii Flawiuszów.


Jest to duża eliptyczna budowla o długości 188 m i szerokości 156 m, obwodzie 524 m, wysokości 48,5 m, z pojemną widownią, która mogła pomieścić pomiędzy 45 a 73 tysiącami widzów z galeriami komunikacyjnymi oraz areną z systemem podziemnych korytarzy. W czterokondygnacyjnym podziale zewnętrznym zastosowano spiętrzenie porządków (najniższa kondygnacja w porządku toskańskim, druga w jońskim, trzecia wkorynckim). Trzy niższe kondygnacje związane są z konstrukcyjnym układem arkad, czwarta, najwyższa została zaopatrzona tylko w małe okna. Od strony wewnętrznej budowla jest pięciokondygnacyjna. Cztery kondygnacje zbudowano jako układ pomieszczeń wydzielonych pomiędzy filarami, ścianami, ze sklepami kolebkowymi i krzyżowymi. Umieszczono tam bufety, szatnie, natryski, pomieszczenia dla gladiatorów, klatki dla zwierząt, korytarze. Wokół areny wzniesione było podium. Do Koloseum prowadziło 80 ponumerowanych wejść (zachowały się oznaczenia wejść od nr XXIII do LIV), które zapewniały szybkie (przez ok. 6 minut) opuszczenie widowni przez widzów (jednak taką możliwość mieli tylko widzowie z dolnych i środkowych rzędów). Istniała też możliwość przykrycia całej widowni specjalną osłoną  w deszczowe lub bardzo słoneczne dni. Odbywały się w nim m.in. walki gladiatorów, naumachie, polowania na dzikie zwierzęta. Tradycja mówi iż w Koloseum mordowano chrześcijan, co upamiętniono krzyżem wewnątrz budowli. Od połowy XVIII wieku Koloseum jest otoczone opieką jako miejsce męczeństwa pierwszych chrześcijan, wcześniej pozyskiwano z niego bloki kamienne jako materiał budowlany. Nazwa Koloseum została nadana we wczesnym średniowieczu od znajdującego się w pobliżu budowli ogromnego (gr kolossos) posągu Nerona przedstawionego jako Helios.

W 445 zostało poważnie uszkodzone przez trzęsienie ziemi.

W 528 odbyły się tu ostatnie igrzyska.

Pod koniec VI wieku wewnątrz amfiteatru wybudowano mały kościół, arenę przekształcono w cmentarz.

Około 1200 rodzina Frangipani przejęła Koloseum i ufortyfikowała je, używając jako zamku.

W 1349 w wyniku trzęsienia ziemi zawaliła się zewnętrzna część południowej ściany.

W 1744 zostało ogłoszone miejscem męczeństwa chrześcijan.

Od II poł. XVIII wieku w Wielki Piątek odbywa się tutaj droga krzyżowa pod przewodnictwem papieża.

7 lipca 2007 obiekt został ogłoszony jednym z siedmiu nowych cudów świata.

Dziedzictwo antyku.

Nie da się przecenić ogromnego wpływu kultury starożytnej na współczesna kulturę Europy i świata. Myśląc o starożytności mamy na myśli oczywiście przede wszystkim starożytną Grecję i Rzym. Dzisiejsi artyści wciąż inspirują się ówczesna sztuką, literaci -mitologia, myśliciele - filozofią a mężowie stanu - polityką. Sztuka, architektura czy literatura starożytna stanowiła zresztą przez wieki przykład doskonałości. Jeden z najważniejszych wynalazków starożytności to także filozofia i ustrój demokratyczny. Grecka mitologia stanowi zasób motywów i wątków, na których opiera się poważna część późniejszej literatury. Nie można zapomnieć również o starożytnych osiągnięciach w dziedzinach takich jak matematyka, technika czy biologia. Dzieła antycznych twórców po dziś dzień znajdują rzesze czytelników. Motywy, interpretacje postępowania oraz rozmaite wątki zawarte w greckiej mitologii i inspirowanych nią dziełach literackich nadal stanowią wzór do naśladowania, ważną inspirację oraz kontekst dla dzieł licznych współczesnych artystów oraz nadal wzbudzają zachwyt u czytelników. Najlepszym przykładem są tu dzieła przypisywane Homerowi, niewidomemu śpiewakowi żyjącemu prawdopodobnie w VIII wieku p. n. e. jego arcydzieła - "Iliada" i "Odyseja" są eposami, które wywarły niezatarty, a być może decydujący wpływ na światowa literaturę. Do najtrwalszych elementów tych dzieł zaliczyć można miarę wiersza - hemksametr, rozbudowana konstrukcję z dwoma planami fabularnymi, trzecioosobową narrację, zasadę decorum(przystawalność stylu do treści). Także stylistyka u Homera jest zadziwiająca. Wystarczy powiedzieć, że jedne z najważniejszych dzieł literatury światowej i literatur narodowych powstały pod wpływem eposów Homera - "Eneida" Wergiliusza, "Jerozolima wyzwolona" Tassa czy wreszcie "Pan Tadeusz" Mickiewicza.

Teatr przestał już być szkołą życia, ale nadal pozostaje ważną, jeśli ni kluczową, częścią "wysokiej" kultury. Także i ta instytucja pochodzi przecież z Grecji starożytnej. Teatr wywodzi się z obchodów religijnych ku czci Dionizosa. Przez stulecia ewoluował w widowisko na scenie, przedstawiane przez aktorów a obserwowane przez publiczność. Trzej najważniejsi dramatopisarze antyczni: Ajschylos, Sofokles i Eurypides, przyczynili się do rozwoju sztuki teatralnej i nadali instytucji ostateczny w starożytności kształt. Z biegiem lat teatr dalej ewoluował, ale nie do tego stopnia, by nie można dziś wystawiać antycznych sztuk. Pewne elementy instytucji teatralnej zostały zlikwidowane, ale na ich miejsce pojawiły się inne, zgodnie z potrzebami i rozwojem techniki. Dzieła sceniczne stanowią odrębną kwestię. Z pewnością nic do nich dorastającego nie powstało do czasów Szekspira, a wiec przez tysiąc pięćset lat! I dziś istnieją miłośnicy teatru, którzy cenią dzieła starożytne ponad wszystkie inne. Tragedia starożytna w swym stadium dojrzałym składała się z jasno określonych części - parodosu, zmiennej w różnych sztukach liczby epejsodionów przeplatających się ze stasimonami, oraz eksodosu. Przedstawianie przebiegu akcji spoczywało w dużej mierze na barkach chóru, ale aktorzy z biegiem czasu przejmowali to zadanie na siebie.

Do dzisiejszych czasów spośród sztuki antycznej (zwłaszcza greckiej0 przetrwały przede wszystkim rzeźby. Posągi greckie przedstawiały bogów, ludzi i bohaterów, ale dziś trudno nam ustalić, którzy byli którymi. Wszystkie ciała utrwalane w kamieniu czy brązie były idealne, to z greckich źródeł zaczerpnęli późniejsi twórcy idealną proporcję ludzkiego ciała - 1:8 - jak w "Doryforosie" Polikleta. Postacie męskie były zwykle nagie i zbudowane w zgodzie z anatomią. Pierwotnie przedstawiano postacie statyczne, lecz później rzeźbiarze podnieśli swą sztukę na wyższy poziom i zaczęli tworzyć postacie w ruchu - najdoskonalszym tego przykładem jest "Dyskobol" Myrona.

Najważniejszą częścią greckiej architektury były z pewnością świątynie. Antyczne budowle do dziś uderzają swym ogromem i zachwycają perfekcją. W końcu wznoszone były, by uczcić bogów, a bogom podoba się tylko doskonałość. Wyznaczamy dziś trzy porządki architektoniczne obecne w antycznej Grecji. Są to w kolejności chronologicznej porządki: dorycki, joński i koryncki. Najłatwiej zauważalną różnicą między nimi są kapitele (czyli głowice) kolumn. Z upływem wieków stawały się one coraz bardziej ozdobne i skomplikowane. Starożytne świątynie nie posiadały okien. Dopiero niedawno wyliczono genialne proporcje, które cechują zachowane do dziś budowle tego typu. Najważniejsze z zachowanych budowli sakralnych znajdują się na ateńskim Akropolu, a najsłynniejszy pałac (choć pochodzący z nieco wcześniejszej epoki) w Knossos na Krecie.

Podstawa tematyki artystycznej, podobnie jak literackiej, była oczywiście mitologia.

Dzisiejsza kultura europejska wciąż nawiązuje do osiągnięć antycznej cywilizacji. Tak jak ich pierwowzory, dzisiejsze budowle zbudowane na wzór starożytnych są symbolem potęgi i nienaruszalności. Nie bez powodu właśnie na budowlach grecko - rzymskich wzorowane są często muzea czy sądy. Szczególnie w Stanach Zjednoczonych zapatrzenie w antyk posunęło się daleko. Wszystkie najważniejsze budowle kraju - Biały Dom, budynek Kongresu i Sąd Najwyższy - zbudowane zostały według starożytnych założeń.

Partenon

Partenon (gr. Παρθενών Parthenṓn) jest jednym z centralnie położonych budynków ateńskiego Akropolis. Jego budowę rozpoczęto w 447 p.n.e., a zakończono w roku 432 p.n.e.. Uważa się, że budowla powstała wg planów Iktinosa i Kallikratesa, zaś przy wykonywaniu elementów rzeźbiarskich pracować miał samFidiasz. Partenon ma także inne nazwy takie jak Pertenos i Pwaretona.

Nazwa Partenon nawiązuje do Ateny Partenos (Ateny Dziewicy), której świątynia była poświęcona. Zbudowany w zgodzie z porządkiem doryckim, jest uważany za najdoskonalszy jego przykład, niemniej w świątyni znajdują się elementy porządku jońskiego, tj, 4 jońskie kolumny w pomieszczeniu zachodnim oraz tzw. fryz panatenajski znajdujący się na ścianach celli. Partenon zbudowano z białego marmuru pentelickiego. Nie oparł się on zniszczeniom i grabieży.

Wstęp: Czym jest antyk?

Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do politycznego upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku.

Dokładne ramy czasowe tego okresu nie są ściśle określone. Tradycyjnie za początek starożytności uznaje się powstanie cywilizacji opartej na przekazie pisemnym (czyli schyłek IV tysiąclecia p.n.e., kiedy to Sumerowie zaczęli stosować pismo klinowe), dla wcześniejszych dziejów rezerwując termin prehistoria. Data końcowa okresu zwykle wiązana jest z upadkiem bądź poważnymi przemianami cesarstwa rzymskiego - najczęściej wymienia się rok 476, czyli koniec panowania ostatniego cesarza zachodniorzymskiego Romulusa Augustulusa. Wskazuje się także m.in. rok 395, czyli podział cesarstwa na dwie części po śmierci Teodozjusza I, początki arabskich podbojów w VII wieku i szereg innych dat.

Okres historyczny następujący po starożytności to średniowiecze.